انتشارات موج دانش

حفظ گوناگونی در جمعیت ها (صفحه 55 تا 56)

تداوم گوناگونی در جمعیت ها

نتیجۀ انتخاب طبیعی، سازگاری بیشتر جمعیت با محیط است.

با انتخاب شدن افراد سازگارتر، تفاوت های فردی و در نتیجه گوناگونی کاهش می یابد.

گوناگونی در میان افراد یک جمعیت، توانایی بقای جمعیت را در شرایط محیطی جدید بالا می برد.

گوناگونی در میان افراد یک جمعیت، توانایی بقای جمعیت را در شرایط محیطی جدید بالا می برد. از این رو به سازوکارهایی نیاز است که با وجود انتخاب طبیعی، گوناگونی تداوم داشته باشد.

سازوکارهایی که با وجود انتخاب طبیعی، باعث تداوم گوناگونی در افراد جمعیت می شوند: 1 – گوناگونی دگره ای در گامت ها 2 – نوترکیبی 3 – اهمیت ناخالص ها

گوناگونی دگره ای در گامت ها: در تولیدمثل جنسی، هر والد از طریق گامت هایی که می سازد، نیمی از فام تن های خود را به نسل بعد منتقل می کند. اینکه هر گامت کدام یک از فام تن ها را منتقل می کند به آرایش چهار تایه ها  (تترادها( در میوز ١ بستگی دارد.

در متافاز میوز ١، فام تن ها با آرایش های مختلفی ممکن است در سطح میانی یاخته قرار گیرند که به ایجاد گامت های مختلف  می انجامد.

شکل 8 – نحوۀ توزیع فام تن ها طی میوز

در میوز 1، هنگام جفت شدن فام تن های همتا و ایجاد چهارتایه، ممکن است قطعه ای از فام تن بین فامینک های غیرخواهری مبادله شود. این پدیده را چلیپایی شدن (کراسینگ اور( می گویند.

اگر قطعات مبادله شده – در چلیپایی شدن (کراسینگ اور) – حاوی دگره های متفاوتی باشند، ترکیب جدیدی از دگره ها در دو فامینک – غیر خواهری – به وجود می آید و به آنها فامینک های نوترکیب می گویند. از میان گامت ها، آنهایی که فامینک های نوترکیب را دریافت می کنند، گامت نوترکیب نامیده می شوند.

شکل 9 – نوترکیبی بر اثر چلیپایی شدن

اهمیت ناخالص ها در تداوم گوناگونی را می توان به وسیله بیماری کم خونی ناشی از گویچه های قرمز داسی شکل نیز نشان داد.

افراد مبتلا به بیماری گویچه های قرمز داسی شکل ژن نمود HbSHbS دارند و در سنین پایین معمولاً می میرند.

بیماری گویچه های قرمز داسی شکل: ژن نمود افراد ناخالص ها HbAHbS است  – و نسبت به افراد بیمار وضع بهتری دارند -. گویچه های قرمز آنها فقط هنگامی داسی شکل می شوند که مقدار اکسیژن محیط کم باشد.

ژن شناسان با مطالعه توزیع بیماری گویچه های قرمز داسی شکل در جهان دریافته اند که فراوانی دگره HbS در مناطقی که مالاریا شایع است، بسیار بیشتر از سایر مناطق است.

بیماری مالاریا به وسیله نوعی انگل تک یاخته ای ایجاد می شود که بخشی از چرخه زندگی خود را در گویچه های قرمز می گذراند.

افرادی که گویچه سالم دارند، یعنی HbAHbA هستند، در معرض خطر ابتلا به مالاریا قرار دارند.

انگل – ایجاد کننده بیماری مالاریا – نمی تواند در افراد HbAHbS سبب بیماری شود، چون وقتی این گویچه ها را آلوده می کند، آنها داسی شکل اند و انگل می میرد.

انگل – ایجاد کننده بیماری مالاریا – نمی تواند در افراد HbAHbS سبب بیماری شود، چون وقتی این گویچه ها را آلوده می کند، آنها داسی شکل اند و انگل می میرد. پس افراد HbAHbS در برابر مالاریا مقاوم اند. بنابراین، وجود دگرۀ HbS در این منطقه باعث بقای جمعیت می شود؛ حال آنکه این دگره در سایر مناطق، دگره مناسبی نیست.

وجود دگرۀ HbS در منطقه مالاریاخیز باعث بقای جمعیت می شود؛ حال آنکه این دگره در سایر مناطق، دگره مناسبی نیست.

مثال رابطه بیماری کم خونی داسی شکل و بیماری مالاریا، مثال خوبی است که نشان می دهد شرایط محیط، تعیین کننده صفتی است که حفظ می شود .